Projekty Erasmus+

„INSTYTUCJE RYNKU PRACY WSPIERAJĄ INTERKULTUROWE DORADZTWO KARIERY”
Kariera jako współczesny problem psychologiczny w kontekście interkulturowego doradztwa kariery – ujęcie rozszerzone o praktykę projektu Infodoradztwo.eu
W realiach XXI wieku kariera przestaje być rozumiana wyłącznie jako liniowy rozwój zawodowy związany z jednym zawodem czy organizacją. Coraz częściej traktuje się ją jako dynamiczny, wielowymiarowy proces konstruowany przez jednostkę w ciągu całego życia. Obejmuje on nie tylko doświadczenia zawodowe, ale również role społeczne, aktywności edukacyjne, relacje oraz zmieniające się konteksty kulturowe. W tym ujęciu kariera staje się jednym z kluczowych obszarów funkcjonowania psychologicznego człowieka.
Współczesne podejście podkreśla podmiotowy charakter kariery – to jednostka nadaje jej znaczenie, interpretuje własne doświadczenia oraz podejmuje decyzje dotyczące swojej przyszłości. W warunkach globalizacji, migracji i rosnącej mobilności zawodowej szczególnego znaczenia nabiera interkulturowe doradztwo kariery, które wspiera funkcjonowanie jednostki w różnych systemach społeczno-kulturowych.
Kariera ma charakter zarówno obiektywny (stanowiska, kompetencje, role), jak i subiektywny (aspiracje, wartości, poczucie sensu). To właśnie integracja tych dwóch wymiarów decyduje o jakości doświadczeń zawodowych i poziomie satysfakcji z życia.
Pierwsze kroki na rynku pracy w nowym kraju – wyzwania psychologiczne i strukturalne
Szczególnym przypadkiem współczesnej kariery jest wejście na rynek pracy w nowym kraju. Proces ten nie ogranicza się jedynie do znalezienia zatrudnienia, lecz obejmuje złożoną adaptację poznawczą, emocjonalną i społeczną.
Najczęstsze bariery to:
-
brak dostępu do rzetelnych informacji o rynku pracy,
-
bariera językowa utrudniająca komunikację i rozwój zawodowy,
-
różnice kulturowe wpływające na styl pracy i relacje zawodowe,
-
brak wsparcia w podejmowaniu decyzji zawodowych.
Problemy te mają charakter nie tylko zewnętrzny, ale również psychologiczny – wpływają na poczucie sprawczości, bezpieczeństwa oraz tożsamości zawodowej. Pierwsze decyzje podejmowane w nowym kraju często determinują dalszy przebieg kariery.
Infodoradztwo.eu jako odpowiedź na wyzwania współczesnych karier
Projekt Infodoradztwo.eu wspiera rozwój systemu doradztwa zawodowego oraz zwiększa dostęp do rzetelnych informacji o rynku pracy. Jego działania koncentrują się na wspieraniu osób w podejmowaniu świadomych decyzji zawodowych, rozwijaniu kompetencji oraz lepszym dopasowaniu do rynku pracy.
Dlaczego migranci i uchodźcy pracują poniżej swoich kwalifikacji? Ujęcie teoretyczne i empiryczne
Jednym z istotnych problemów współczesnych rynków pracy jest zjawisko niedopasowania kwalifikacji (ang. skills mismatch), szczególnie widoczne wśród migrantów i uchodźców. Z perspektywy teorii kapitału ludzkiego (Becker) sytuacja ta oznacza nieefektywne wykorzystanie zasobów jednostki, co prowadzi zarówno do strat indywidualnych, jak i społeczno-ekonomicznych.
Badania wskazują, że migranci często dysponują wysokim poziomem wykształcenia oraz doświadczenia zawodowego, jednak napotykają bariery strukturalne i psychologiczne utrudniające im wejście na rynek pracy adekwatny do ich kompetencji (Chiswick, Miller, Dustmann, Frattini, Preston). W literaturze przedmiotu zjawisko to określane jest również jako brain waste, czyli marnotrawstwo kapitału ludzkiego.
Do najczęściej identyfikowanych przyczyn tego zjawiska należą:
-
ograniczony dostęp do rzetelnych informacji o strukturze i wymaganiach rynku pracy w kraju przyjmującym,
-
trudności w uznawaniu kwalifikacji i dyplomów uzyskanych za granicą,
-
bariery językowe utrudniające zarówno komunikację, jak i uczestnictwo w procesach rekrutacyjnych,
-
różnice kulturowe wpływające na styl pracy, normy organizacyjne oraz oczekiwania pracodawców,
-
brak dostępu do profesjonalnego doradztwa zawodowego i wsparcia instytucjonalnego.
Z perspektywy psychologii kariery sytuacja ta wiąże się z obniżeniem poczucia własnej skuteczności (Bandura), zaburzeniem tożsamości zawodowej oraz spadkiem motywacji do dalszego rozwoju. Migranci, podejmując pracę poniżej kwalifikacji, często kierują się koniecznością ekonomiczną i potrzebą szybkiej adaptacji, co wpisuje się w modele adaptacji migracyjnej oparte na strategiach przetrwania (Berry).
Jednocześnie należy podkreślić, że pierwsze doświadczenia zawodowe w kraju przyjmującym mają kluczowe znaczenie dla dalszego przebiegu kariery. W literaturze wskazuje się, że tzw. “pierwsze dopasowanie” (initial job match) może determinować trajektorię zawodową na wiele lat (Kogan). Niekorzystne dopasowanie może prowadzić do utrwalenia się pozycji poniżej kwalifikacji, co ogranicza mobilność społeczną i zawodową.
Zjawisko niedopasowania kwalifikacji ma również istotne konsekwencje dla gospodarki – prowadzi do niewykorzystania potencjału pracowników, obniżenia produktywności oraz zwiększenia kosztów społecznych związanych z marginalizacją grup migrantów.
W odpowiedzi na te wyzwania kampania społeczna Infodoradztwo.eu oraz rozwijane w jej ramach działania z zakresu interkulturowego doradztwa kariery koncentrują się na:
-
wspieraniu lepszego dopasowania kompetencji do potrzeb rynku pracy,
-
rozwijaniu systemów uznawania kwalifikacji,
-
zwiększaniu dostępu do informacji zawodowej,
-
wzmacnianiu kompetencji decyzyjnych i adaptacyjnych jednostek.
Podejście to wpisuje się w model konstruktywistyczny kariery (Savickas), w którym jednostka aktywnie konstruuje swoją ścieżkę zawodową w interakcji z otoczeniem społecznym i kulturowym.
Skala zjawiska niedopasowania kwalifikacji – dane dla Polski i Unii Europejskiej
Zjawisko pracy poniżej kwalifikacji wśród migrantów i uchodźców znajduje silne potwierdzenie w danych statystycznych na poziomie Unii Europejskiej oraz Polski. Według danych Eurostatu, w 2023 roku aż 39,4% obywateli państw trzecich pracujących w UE wykonywało pracę poniżej swoich kwalifikacji, co oznacza poziom niemal dwukrotnie wyższy niż wśród obywateli krajów przyjmujących (20,8%) . W przypadku migrantów z innych państw UE wskaźnik ten wynosił 31,3%, co również wskazuje na istotne trudności w dopasowaniu kompetencji do stanowisk pracy .
Na tle Unii Europejskiej sytuacja w Polsce okazuje się jeszcze bardziej wymagająca. Zgodnie z analizami Polskiego Instytutu Ekonomicznego oraz danymi Eurostatu, około 48% cudzoziemców pracujących w Polsce wykonuje pracę poniżej swoich kwalifikacji . Oznacza to poziom wyższy niż średnia unijna, co wskazuje na strukturalne bariery integracji zawodowej migrantów.
Szczególnie trudna sytuacja dotyczy uchodźców z Ukrainy, którzy stanowią największą grupę migrantów w Polsce. Badania wskazują, że w ostatnich latach odsetek osób pracujących poniżej kwalifikacji w tej grupie znacząco wzrósł – z około 35% w 2021 roku do nawet 68% w 2024 roku . Dynamika ta pokazuje, że nagłe procesy migracyjne (np. związane z konfliktem zbrojnym) dodatkowo nasilają problem niedopasowania kompetencji.
Jednocześnie Polska pozostaje krajem o rosnącym znaczeniu migracyjnym. Według danych Eurostatu na początku 2024 roku w Polsce przebywało około 700 tys. obywateli państw trzecich (1,9% populacji) oraz ponad 236 tys. obywateli innych krajów UE . Większość migrantów przyjeżdża do Polski w celach zarobkowych – aż 63,9% pierwszych zezwoleń na pobyt wydawanych jest w związku z pracą . Dane te wskazują na rosnące znaczenie migrantów dla rynku pracy oraz gospodarki.
Paradoksalnie, mimo wysokiego poziomu zatrudnienia wśród migrantów, jakość tego zatrudnienia pozostaje problematyczna. Z jednej strony Polska charakteryzuje się niskim poziomem bezrobocia i dużym zapotrzebowaniem na pracowników, z drugiej – znacząca część migrantów nie wykorzystuje swojego potencjału zawodowego. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że taka sytuacja może prowadzić do długofalowych konsekwencji, takich jak obniżenie produktywności, spadek satysfakcji zawodowej oraz trudności w integracji społecznej (Dustmann;Kogan).
W ujęciu makrospołecznym oznacza to, że gospodarki europejskie – mimo niedoborów siły roboczej – nie wykorzystują w pełni dostępnego kapitału ludzkiego migrantów. Z kolei w wymiarze indywidualnym prowadzi to do zjawiska tzw. „pułapki pierwszej pracy”, w której początkowe niedopasowanie kwalifikacji utrwala się i ogranicza możliwości dalszego rozwoju kariery.
Podsumowanie
Kariera we współczesnym świecie jest procesem dynamicznym, silnie powiązanym z kontekstem psychologicznym i kulturowym. Interkulturowe doradztwo kariery odgrywa kluczową rolę w wspieraniu jednostek w budowaniu świadomej i satysfakcjonującej ścieżki zawodowej.
Kariera we współczesnym świecie jest procesem dynamicznym, silnie powiązanym z kontekstem psychologicznym i kulturowym. Interkulturowe doradztwo kariery odgrywa kluczową rolę w wspieraniu jednostek w budowaniu świadomej i satysfakcjonującej ścieżki zawodowej.
Instytucje rynku pracy wspierają interkulturowe doradztwo kariery INFODORADZTWO.EU
Projekt jest realizowany przy wsparciu finansowym Unii Europejskiej w ramach programu Erasmus+. Celem programu Erasmus+ jest wspieranie współpracy międzynarodowej, rozwoju edukacji, szkoleń oraz innowacyjnych rozwiązań w obszarze kształcenia i rynku pracy.
Dofinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji. Unia Europejska ani Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
Wszystkie rezultaty wypracowane w ramach projektu „Instytucje rynku pracy wspierają interkulturowe doradztwo kariery” udostępniane są na zasadzie otwartych licencji (CC BY-SA 4.0 DEED). Można z nich korzystać bezpłatnie i bez ograniczeń. Kopiowanie lub przetwarzanie tych materiałów w całości lub w części bez zgody autora jest zabronione. W przypadku wykorzystania rezultatów niezbędne jest podanie źródła finansowania oraz jego autorów.
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
FACEBOOK PROJEKTU https://www.facebook.com/profile.php?id=61556720888270
Fundacja Społeczeństwo i Gospodarka (SIG) oraz Narodowe Forum Doradztwa Kariery (NFDK) i Institut für angewandte Beratungswissenschaften (INfaBW) z Niemiec
wspólnie z Małopolskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli (MCDN) w Krakowie zrealizowało międzynarodowy panel dyskusyjny: „Razem do kongresu kształcenia dualnego”
Wydarzenie wspierało organizowanie paneli eksperckich w działaniach projektu Erasmus+, realizowanego przez Fundację Społeczeństwo i Gospodarka (SIG) oraz Narodowe Forum Doradztwa Kariery (NFDK) i Institut für angewandte Beratungswissenschaften (INfaBW) z Niemiec, a jego celem było wypracowanie rekomendacji odnośnie przebiegu procesu zwiększenia zaangażowania organizacji branżowych oraz samorządu gospodarczego w przebieg formalnego kształcenia branżowego i przesłanie ich do instytucji publicznych, w tym 3 ministerstw: Ministerstwa Edukacji i Nauki; Ministerstwa Rozwoju i Technologii, Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej;.
Podczas panelu prezentowano:
- Realizowane eksperckie panele w województwie małopolskim poświęcone rozwojowi kształcenia dualnego i edukacji zawodowej.
- W wydarzeniu wzięli udział wybitni specjaliści z branży edukacyjnej oraz rynku pracy z Niemiec i Polski, m.in.:
- Prof. Dr. Bernd-Joachim Ertelt- Institut für angewandte Beratungswissenschaften (INfaBW) z Niemiec
- Prof. Dr. Michael Scharpf- Institut für angewandte Beratungswissenschaften (INfaBW) z Niemiec
- dr Łukasz Cieślik Dyrektor Małopolskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli,
- Anna Samborska-Milewska wice Dyrektor Małopolskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli
- prof. dr hab. Czesław Noworol Narodowe Forum Doradztwa Kariery (NFDK) Polska, który podzielił się swoimi doświadczeniami w zakresie reformy doradztwa zawodowego
- dr Krzysztof Bondyra Fundacja Społeczeństwo i Gospodarka (SIG) Polska który przedstawił potrzebę lepszego dostosowania edukacji do wymogów rynku pracy
Podczas paneli dyskutowano o:
- konieczności wsparcia pracodawców angażujących się w kształcenie dualne,
- potrzebie modernizacji programów nauczania w szkołach zawodowych,
- roli doradztwa zawodowego w planowaniu kariery młodych ludzi,
- współpracy między edukacją, samorządami i biznesem.
Partnerzy projektu:
- Institut für angewandte Beratungswissenschaften (INfaBW) z Niemiec – organizacja specjalizująca się w badaniach nad doradztwem zawodowym i rozwojem kompetencji,
- Narodowe Forum Doradztwa Kariery (NFDK) Polska społeczna instytucja rynku pracy, organizacja krajowa zrzeszająca ponad 2000 doradców zawodowych
Miejsce: Małopolskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli, Kraków, ul. Lubelska 23
Data: 25 styczeń 2025 r., godz. 10:00 – 16:00 oraz online
Nie przegap tej okazji! Więcej informacji na naszej stronie.
Do zobaczenia!
https://www.facebook.com/mcdn.edu
TEMATYKA PANELU KSZTAŁCENIA DUALNEGO
- 1. Kształcenie dualne w Polsce – diagnoza stanu kształcenia prowadzonego przemiennie w szkole i miejscu pracy
2. Rola władz centralnych oraz samorządu terytorialnego i gospodarczego w rozwoju kształcenia dualnego
3. Doradztwo zawodowe na rzecz edukacji dualnej
4. Młodociani pracownicy – status uczniów i pracowników
5. Kształcenie dualne w szkołach wyższych
6. Dobre praktyki w zakresie współpracy gospodarki i edukacji
7. Założenia programu rozwoju kształcenia zawodowego w Polsce
NASZE INTENCJE i DZIAŁANIA
Motywacją do organizowania Kongresów Kształcenia Dualnego jest konieczność wspierania kształcenia w miejscu pracy wobec dramatycznych trudności związanych z brakiem kadr w gospodarce. Argumentem na rzecz podjęcia tej tematyki jest fakt, że w krajach europejskich o najwyższym poziomie rozwoju gospodarczego (w tym niemieckojęzycznych) 50% młodzieży w szkołach ponadpodstawowych kształci się dualnie. Zaletą kształcenia w systemie dualnym jest kształtowanie u młodocianego pracownika kompetencji cenionych przez pracodawców, takich jak: realizm życiowy, rozwój aspiracji, poważny stosunek do pracy, przedsiębiorczość, chęć dalszego kształcenia i podnoszenia kwalifikacji. W Polsce kształcenia dualne na poziomie szkolnictwa ponadpodstawowego realizowane jest w ramach szkoły branżowej I stopnia w połączeniu z kształceniem zawodowym w miejscu pracy. Refundację wynagrodzeń młodocianych pracowników i składek na ubezpieczenie społeczne z Funduszy Pracy zapewniają Ochotnicze Hufce Pracy w 115 zawodach. Młodociani pracownicy w trakcie odbywania praktycznej nauki zawodu otrzymują wynagrodzenie miesięczne. Najchętniej wybierane przez młodzież zawody to mechanik pojazdów samochodowych, fryzjer, sprzedawca. Stosowanie dualnego systemu kształcenia umożliwia znaczne zwiększenie inwestycji w szkolnictwie zawodowym, gdyż partycypują w nich: władze publiczne, przedsiębiorstwa i uczniowie, którzy świadczą pracę. System dualny zapewnia mechanizm koordynacji edukacji i rynku pracy, przygotowując młodzież do pracy w warunkach funkcjonowania firm produkcyjnych i usługowych. Organizatorzy Kongresu Kształcenia Dualnego wskazują na potrzebę rozwoju doradztwa zawodowego oraz promocji nauki w miejscu pracy. Postulat podjęcia działań promocyjnych w skali ogólnopolskiej dotyczących nauki zawodu u pracodawców, opiera się na diagnozie potrzeb polskiego rynku pracy. Stąd pilna potrzeba wypracowania efektywnych kanałów dostarczania na potrzeby doradztwa zawodowego w szkołach podstawowych informacji o ofercie kształcenia dualnego. Skuteczność takich działań możliwa jest w ramach współdziałania sektora pozarządowego, publicznego i prywatnego. Kongres Kształcenia Dualnego poświęcony jest w znaczącym stopniu usprawnieniu doradztwa zawodowego, jako warunku rozwoju edukacji zawodowej w miejscu pracy w skali kraju. Ta forma edukacji stanowi bowiem wstęp do stałego zatrudnienia w poszukiwanych na rynku pracy zawodach. Dostosowanie oferty edukacyjnej do potrzeb rynku pracy wymaga stałego zaangażowania zarówno przedstawicieli władz centralnych, jak też samorządu terytorialnego i gospodarczego.










